Artikelen
Video's
Podcasts
Zoek
Sluit dit zoekvak.

De Green Deal, vijf jaar later: De introductie van een kompas voor de koolstofneutraliteit van Europa

Met als doel koolstofneutraliteit in 2050 is de Europese Green Deal cruciaal voor het groene transitiebeleid van de EU. Maar hoe moeten we de vooruitgang meten die is geboekt bij het implementeren van de verschillende doelstellingen van het pact? Economen van het Observatoire Français des Conjonctures Économiques hebben een tool ontwikkeld waarmee iedereen de reële vooruitgang kan volgen die wordt geboekt in de richting van de middellangetermijndoelstellingen van de Green Deal.
Voxeurop

Vijf jaar na de lancering in 2019 bevindt de Europese Green Deal zich in een verrassende paradox. De overeenkomst is het onderwerp van polemieken in heel Europa en toch kan bijna niemand zeggen hoeveel ervan is geïmplementeerd!

Dit is deels te wijten aan een gebrek aan duidelijkheid over het soort vooruitgang dat is geboekt: een document van de Europese Commissie beschrijft de vooruitgang die tot nu toe is geboekt, maar haalt institutionele en praktische vooruitgang door elkaar. Zowel voorstanders als tegenstanders kunnen geen antwoord geven op vragen die nochtans essentieel zijn: bereikt het pact daadwerkelijk zijn doelstellingen, afgezien van de formele omzetting ervan in wetsvoorstellen? Gaat het de goede kant op? Wat zijn de hiaten, zwakke punten en onevenwichtigheden?

Om licht op de situatie te werpen, bieden we beleidsmakers en het grote publiek een eenvoudig te gebruiken, gratis toegankelijk en zo volledig mogelijk statistisch hulpmiddel: het Green Deal Kompas. Het bestaat uit 14 indicatoren die zijn onderverdeeld in vier grote gebieden of “pijlers” van de Green Deal: klimaat en energie, hulpbronnen en vervuiling, landbouw en voedsel, biodiversiteit en ecosystemen. De indicatoren zijn allemaal prominent aanwezig in de Europese wetgeving.

Ze worden daarom onderworpen aan een betrouwbare en actuele beoordeling door het Europese bureau voor de statistiek Eurostat, waardoor we hun huidige staat kunnen vergelijken met de overeengekomen doelstelling. Het is de bedoeling dat de indicatoren in de komende maanden en jaren worden geactualiseerd, maar ze vormen al een voldoende robuuste reeks gegevens om een eerste beoordeling van het traject van de Europese Green Deal mogelijk te maken.

Een essentieel onderdeel van onze aanpak is het kwantificeren op het niveau van de Europese Unie als geheel, waarbij de indicatoren als gemiddelden voor de 27 lidstaten worden genomen. Met deze resoluut Europese aanpak willen we de verleiding weerstaan om van de Green Deal een schoonheidswedstrijd te maken tussen “goede studenten” en “domoren”.

Specifieke nationale kenmerken maken dergelijke vergelijkingen op landenniveau vaak zinloos. Nog fundamenteler is dat de logica van rivaliteit en concurrentie genoeg schade aanricht op fiscaal, budgettair en sociaal gebied om te rechtvaardigen dat deze wordt vermeden op het gebied van ecologische transitie. De Green Deal is een gemeenschappelijke strategie voor de komende decennia. Het succes (of falen) van de Europese Unie kan het best worden gemeten op het niveau van de Europese Unie.

De “Green Deal Radar” is de geaggregeerde indicator die we hebben ontwikkeld om in één oogopslag te kunnen beoordelen hoe het staat met de Green Deal. Het toont de voortgang van de vier pijlers van de Europese strategie.

Uit deze grafiek komen twee veelzeggende feiten naar voren: het eerste is dat de Green Deal op schema ligt wat betreft de bestaande indicatoren. De vooruitgang in de richting van de 2030-doelstellingen varieert van twee derde (voor de pijler “Energie en klimaat”) tot een kwart (voor “Landbouw en voedsel”). Maar de tweede realiteit is dat de Green Deal sterk in het voordeel is van de energie-klimaatpijler. Bij de andere drie pijlers bedraagt de vooruitgang in de richting van de doelstellingen slechts een kwart tot een derde. (“Landbouw en voeding” laten de minste vooruitgang zien, wat een nuttig licht werpt op de verhitte discussie over milieuregelgeving die landbouwkringen de laatste maanden in beroering brengt).

Vervolgens kunnen we meer in detail kijken naar de specifieke dynamiek van elk van deze pijlers om een beter inzicht te krijgen in de veranderingen die gaande zijn (in het licht van de bestaande indicatoren, die overigens nog maar gedeeltelijk zijn).

De energie-klimaatpijler heeft de meeste objectief kwantificeerbare indicatoren die zijn vastgelegd in Europese wetgeving (zes in totaal). Dat is niet verwonderlijk, aangezien het centraal staat in de strategie die in december 2019 is uitgestippeld en die wordt gekenmerkt door de ambitie om “het eerste klimaatneutrale continent te worden”. Helaas stuit dit specifieke doel op een realiteit die uit de gegevens naar voren komt.

Terwijl de vermindering van broeikasgasemissies ontegenzeggelijk groot is voor de EU als geheel, met meer dan de helft van de afstand die is afgelegd om de doelstelling voor 2030 te halen, is de trend na Covid-19 minder indrukwekkend. De emissies namen sterk toe in 2021 (en werden niet gecompenseerd door de daling in 2022). Volgens het Europees Milieuagentschap gaat het terugdringen ervan te langzaam.

Bovenal gaat de koolstofneutraliteitsstrategie van de EU ervan uit dat de resterende bruto emissies (die niet tot nul gereduceerd zullen worden) geabsorbeerd zullen worden door koolstofputten. De indicator voor de absorptie van emissies door koolstofputten is de afgelopen tien jaar echter sterk gedaald als gevolg van de klimaatcrisis zelf (die, naast andere schade, gigantische bosbranden veroorzaakt en ecosystemen aantast). Ons Green Deal Kompas legt daarom de vinger op een ernstige tekortkoming in de strategie van Europa, een tekortkoming die onvoldoende bekend is. Het pact is gericht op zijn energie- en klimaatdoelstellingen en besteedt te weinig aandacht aan de vitaliteit van ecosystemen, die uiteindelijk bepalend zal zijn voor het succes ervan.

Een analyse van de pijler “Hulpbronnen en vervuiling” onthult nog een andere onevenwichtigheid: hoewel de uitstoot daalt, is het verbruik van natuurlijke hulpbronnen tien jaar geleden gestopt met dalen. De Europese economie is dus verre van duurzaam. Evenzo laten de indicatoren voor “Biodiversiteit en ecosystemen” een reële en bemoedigende vooruitgang zien in de richting van de 2030-doelstellingen voor het behoud van land- en zeegebieden, maar ook een achteruitgang van vogelsoorten (die een bredere erosie van de biodiversiteit in de EU weerspiegelt, met name van insecten- en amfibiepopulaties) die sinds het begin van de jaren negentig niet is gestopt en de afgelopen twee decennia zelfs is versneld. Er zijn uiteraard nog andere onevenwichtigheden die niet kunnen worden gemeten met onze tool, te beginnen met het gebrek aan sociale ambitie in de Green Deal zoals die er nu uitziet.

Het Green Deal Kompas is daarom een onvolmaakt beoordelingsinstrument. Het moet worden verbeterd en uitgebreid naarmate de Green Deal-indicatoren preciezer en talrijker worden. Desalniettemin werpt de tool een objectief licht op een aantal lopende controverses en geeft het ons een duidelijk antwoord op de vraag die aan het begin van dit artikel werd gesteld: “Behaalt de Europese Green Deal zijn doelstellingen?”.

Het Compass stelt ons in staat om te zeggen dat dit zo is, zij het op een onevenwichtige manier – wat zijn nog broze succes in gevaar kan brengen.

Jérôme Creel, Eloi Laurent, Emma Laveissière

Eloi Laurent, Jérôme Creel en Emma Laveissière zijn te gast op ons volgende Live-evenement, op donderdag 2 mei om 13.30 uur (CEST). Klik hier om te registreren.
EDJNet ES
In samenwerking met het European Data Journalism Network.
More from

Choose your language

You can always edit it later

Kies je taal

Je kunt het later altijd nog bewerken

Welkom bij

Display Europe!

We zijn onze site aan het verbeteren en jij kunt ons daarbij helpen door problemen te melden. Klik op het vlagsymbool in de rechterbenedenhoek en stuur ons een berichtje. We waarderen je geduld en je steun.

Kies uit 15 talen