Rheinland-Pfalz: Ze wilden het dorp overnemen – toen gebeurde DIT!

Deze bijdrage van Luisa Gerdsmeyer verscheen eerst bij Belltower News

Voor de deelstaatverkiezingen op 22 maart 2026 wint de AfD in Rijnland-Palts aan steun – en aan aanwezigheid op het platteland. Met nieuwe ontmoetingsplaatsen en strategische netwerken probeert ze zich blijvend te verankeren. Maar op veel plaatsen vormt zich verzet: Betrokkenen verdedigen democratische ruimtes – vaak onder toenemende druk.

Op 22 maart 2026 kiest Rijnland-Palts een nieuw parlement. Terwijl SPD en CDU strijden om de eerste plek, staat de rechtsextreme AfD in peilingen al maanden stabiel op de derde plaats, momenteel met 19 procent. Daarmee stuurt de partij op een recordresultaat in Rijnland-Palts af. Bij de laatste deelstaatverkiezingen kwam ze nog uit op 8,3 procent.

Voor de AfD heeft Rijnland-Palts een bijzondere strategische betekenis. De landelijke staat met een plattelandskarakter is een van de westduitse gebieden waar ze zich in het hele gebied sterker wil verankeren. Voor de deelstaatverkiezingen van 2026 in Rijnland-Palts en Baden-Württemberg heeft de partij een zogenaamde „Taskforce Zuidwest“ opgericht en wil haar beoogde successen in het zuidwesten overbrengen naar andere westduitse deelstaten. De groeiende betekenis van de deelstaat blijkt ook uit de  aanwezigheid van landelijke topfiguren van de AfD die in de campagne in Rijnland-Palts optreden. Vooral in structurale zwakke gebieden probeert de rechtsextreme partij maatschappelijke gaten te vullen en eigen aanbod te creëren – vaak daar waar er slechts enkele plaatsen zijn waar mensen überhaupt samenkomen.

Raumnahme als strategie: De „Treffpunkt Nordpfalz“ in Gauersheim

Hoe de AfD probeert dergelijke ruimtes te verwerven, is te zien in Gauersheim, een klein dorp in de Donnersbergkreis. Daar opende de partij in juli 2025 haar „Treffpunkt Nordpfalz“, een locatie voor evenementen en netwerken. De ontmoetingsplek wordt gehuurd en geëxploiteerd door lokale politici van de Rijnland-Palts AfD. Van belang voor het project en de strategie van ruimteverwerving in landelijke gebieden is een netwerk rond de parlementslid van Rijnland-Palts Sebastian Münzenmaier. Het doel: als partij aanwezig zijn in het platteland, ontmoetingsplekken creëren en de AfD in het hele gebied verankeren. Ook in de gebieden van Kaiserslautern, Kusel en Birkenfeld moeten soortgelijke centra ontstaan.

In Gauersheim is ook te zien hoe intimiderend zo’n aanwezigheid kan zijn. Toen de AfD in oktober 2025 een burgerdialoog organiseerde in haar ontmoetingsplek, organiseerden betrokkenen op de markt een alternatieve discussie om democratische ruimtes ter plaatse vorm te geven en te behouden. Toen de AfD-vertegenwoordigers en aanhangers arriveerden, werden de betrokkenen door hen belaagd, gefilmd en soms fysiek aangevallen. Een vrouw vertelt dat het voelde als  „een echte inval“, toen AfD-aanhangers met Duitse vlaggen door het kleine dorp trokken. De burgemeester beschrijft sinds het voorval een gespannen situatie in het dorp. Sommige bewoners zijn bang om hun huis te verlaten wanneer in Gauersheim evenementen van de AfD plaatsvinden.

Verstrengelingen met rechtsextreme voorhoede

Experts en betrokkenen zien een hechte verwevenheid van de AfD met rechtsextreme voorhoedeorganisaties. Figuren uit het extreemrechtse spectrum verschijnen in de verkiezingscampagne – bijvoorbeeld de Dortmunder AfD-politicus Matthias Helferich, tegen wie een partijontslagprocedure loopt wegens uitingen van neonazistische gedachten, of de rechtsextreme singer-songwriter Julia Juls, die op een campagnebijeenkomst van de AfD optrad.

Ook neonazistische structuren zoals de „III. Weg“ of jongerenorganisaties van de „Jungen Nationalisten“ (jeugdorganisatie van de partij „Die Heimat“) winnen in Rijnland-Palts aan aanhang. Veel hiervan is geen nieuwe ontwikkeling – maar de toenemende steun voor rechtsextreme partijen verschuift de maatschappelijke stemming en vergroot de speelruimte van deze groepen.

Wanneer vrijwilligers politiek worden aangevallen

Voor betrokkenen in Rijnland-Palts zijn de ontwikkelingen duidelijk voelbaar. Intimidatie en aanvallen nemen toe. Twee voorbeelden uit de afgelopen maanden: Op de kerstmarkt in Zweibrücken werden betrokkenen bij de stand van „Omas gegen Rechts“ bekogeld met AfD-merchandise, en de stand werd beplakt met rechtsextreme stickers. Muzikanten van de Palts-band „Anonyme Giddarischde“, die optraden bij een demonstratie tegen een campagnebijeenkomst van de AfD, werden geconfronteerd met massale haatreacties en kondigden aan zich voorlopig uit politiek engagement terug te trekken.

Tegelijkertijd ontstaat er nieuwe tegenwind en worden democratische allianties versterkt. Veel betrokkenen melden dat meer mensen zich verenigen, netwerken en samen democratische ruimtes verdedigen waar rechtsextreme ideologieën geen plek hebben.

Lang gevestigde structuren in de Westerwald

In het noordoosten van Rijnland-Palts ligt de Westerwald – een regio waar rechtsextreme structuren al decennia verankerd zijn. De vereniging  Demos e.V. is hier actief, met onderzoek naar rechtsextreme structuren, politieke educatie en ondersteuning voor mensen die zich in hun dorpen voor democratische waarden willen inzetten.

„In de Westerwald is er een lange traditie van rechtsextreme organisatie“, zegt Jana uit het team van Demos e.V. „Begin jaren 2000 was hier de ‘Kameradschaft Westerwald’, een zeer gewelddadige neonazistische groepering die nauw verbonden was met de NPD. Na hun ontbinding in 2005 was het wat rustiger – tot 2015, toen een nieuwe rechtsextreme mobilisatiegolf in de regio begon.“ Onder de titel „Bekenntnis aan Duitsland“ organiseerde een toenmalig AfD-lid in 2015 een reeks rechtsextreme en racistische demonstraties, die snel zeer hoge deelnemersaantallen bereikten – ook in kleine dorpen.

Met daarbij: militante rechtsextremisten zoals de „III. Weg“ en personen uit het vroegere milieu van de „Kameradschaft Westerwald“. Hoewel er een brede burgerlijke protestbeweging ontstond, bleef deze niet langdurig stabiel. Als reactie daarop richtte men in 2016 de vereniging Demos op. „De lessen uit de ervaringen van de afgelopen jaren waren voor ons dat er actoren nodig zijn die langdurig en duurzaam actief zijn ter plaatse, stabiele democratische allianties opbouwen en onderzoek en educatie verzorgen. Dat is ons doel“, vertelt Jana.

Grote inval wegens een neonazistisch vechtsportevenement

Een van de grootste successen van betrokkenen in de Westerwald was de weerstand tegen de „Fassfabrik“ in Hachenburg, een rechtsextreem centrum dat in 2019 werd geopend. Het gebouw werd gehuurd door rechtsextremen, diende als locatie voor evenementen van de AfD, de „III. Weg“ en andere groepen en moest fungeren als „bakenproject“ van de scene in West-Duitsland.

Demos e.V. documenteerde vanaf het begin de activiteiten rond het centrum en startte samen met lokale initiatieven, culturele instellingen, gemeentepolitiek en ondernemers een brede campagne ertegen. Samen met vele individuen en organisaties publiceerden ze begin 2024 de Hachenburger Verklaring, die zich duidelijk tegen de rechtsextreme aanwezigheid ter plaatse positioneerde.

„Na een grote inval wegens een neonazistisch vechtsportevenement in de ‘Fassfabrik’ konden we eind 2024 uiteindelijk een groot succes behalen“, vertelt Jana. „Een investeerdersgroep kocht het gebouw, onder de voorwaarde dat alle huurders eruit moesten. Daarmee was het ‘bakenproject’ van de neonazi’s in de Westerwald geschiedenis.“

Discrediet als strategie

Na het einde van de Fassfabrik moest de AfD zich in de Westerwald deels opnieuw opstellen. Sindsdien treedt ze op met nieuw personeel en steeds agressievere strategieën – nog steeds nauw verbonden met rechtsextreme actoren, waaronder kaderleden van de voormalige Revolte Rheinland, een opvolgorganisatie van de Identitaire Beweging. „We verwachten dat de AfD haar stemmenaandeel aanzienlijk zal vergroten“, zegt Jana. „En we merken nu al dat de intimidaties tegen ons toenemen.“

Vanaf september 2025 stelde de AfD acht Kleine Vragen in de Rijnland-Paltsse Landdag over Demos e.V., waarin ze de vereniging in verband brengt met „linksextremisme“ en vermeende geweldsbereidheid, haar werk in diskrediet brengt of haar financiering in twijfel trekt. Tegelijk reisden rechtsextreme YouTubers naar de Westerwald om de vereniging gericht te discrediteren. Ze maakten een denigrerend filmpje, probeerden via anonieme telefoontjes privé-informatie over betrokkenen te verkrijgen en verschenen bij werkgevers om denigrerende interviews over de betrokkenen te filmen.

„Aanslagen op ons werk kennen we al jaren“, zegt Jana. „Maar momenteel zien we een sterke escalatie.“ Volgens Demos e.V. voert de AfD een bijzonder agressieve campagne in de regio. Dat de afsluitende rally van de campagne in de Westerwald plaatsvindt, bewijst voor de betrokkenen: de regio wordt door de AfD gezien als een sleutelgebied, zowel vanwege haar landelijke karakter als door de historisch gegroeide netwerken tussen verschillende rechtsextreme actoren.

Ondanks alle intimidaties ervaren de betrokkenen ook bemoedigende tegenbewegingen. „In veel kleine dorpen, waar rechtsextremen proberen invloed uit te oefenen, worden mensen actief“, vertelt Jana. Dorpsgemeenschappen bundelen hun krachten, starten nieuwe initiatieven en organiseren protesten. Demos e.V. ondersteunt deze groepen met ervaring en kennis, helpt bij het netwerken en het ontwikkelen van eigen acties. Steeds meer van deze jonge initiatieven werken samen om democratische ruimtes te behouden en een solidaire samenleving in de Westerwald te verdedigen.

Rheinhessen en Nordpfalz: Jeugdwerk onder druk van rechtvaardiging

Ook in de regio Rheinhessen en de Nordpfalz is de rechtsextreme scene al jaren aanwezig, maar ze wordt zichtbaar jonger, actiever en zelfverzekerder. Betrokkenen zien een duidelijke toename, vooral onder zeer jonge neonazi’s.

Anne-Sophie engageert zich in het  Bund Deutscher PfadfinderInnen (BDP) Rijnland-Palts, een jeugdvereniging die politieke educatie, ontmoetings- en participatieprojecten organiseert. „Jeugdwerk heeft het over het algemeen moeilijk in Rijnland-Palts – het is slecht gefinancierd en precaire omstandigheden“, zegt ze. „Tegelijk merken we dat het wantrouwen toeneemt wanneer we jeugdwerk met politieke ambitie doen. We zijn pessimistisch dat dat na de deelstaatverkiezingen zal verbeteren.“

De vereniging neemt momenteel deel aan acties en demonstraties in het kader van de verkiezingen, werkt als onderdeel van de Landelijke Jeugdraad aan jeugdpolitieke eisen en organiseert in de Kreis Bad Kreuznach als onderdeel van de Kreisjeugdraad formats waarin jongeren in gesprek gaan met democratische politici. Naast de verkiezingen willen ze jongeren aanmoedigen kritisch te denken, maatschappelijke omstandigheden te achterhalen en zich actief in te zetten.

De normalisering van rechtsextreme ideologieën voelen de betrokkenen dagelijks

Ook Nico zet zich vrijwillig in bij het BDP Rijnland-Palts en komt uit Alzey. Daar richtte hij samen met klasgenoten de  OAT Alzey op. Rechtsextreme actoren roepen hier regelmatig op tot demonstraties, die regionaal worden gemobiliseerd. Samen met andere maatschappelijke groepen organiseert het OAT Alzey tegenacties tegen de bijna kwartaalgewijze neonazistische demonstraties in de stad.

Tegelijk bevindt de groep zich in een proces om verder actief te worden – met politieke educatie en creatieve projecten waarin jongeren zich kunnen verbinden en eigen acties kunnen ontwikkelen. Ook op scholen zijn de betrokkenen actief, bijvoorbeeld bij een geplande paneldiscussie over de deelstaatverkiezingen, waar de AfD aan zou deelnemen. „We willen met flyers en gesprekken duidelijk maken welke haatdragende ideologieën de AfD uitdrijft en hoe gevaarlijk het is om haar op school een podium te geven“, zegt Nico.

De normalisering van rechtsextreme ideologieën voelen de betrokkenen dagelijks. Groepen die zich inzetten tegen rechts-extremisme komen steeds meer onder druk te staan. Het jeugdcentrum van de stad, waar het OAT lange tijd bijeenkwam, zette de groep eruit omdat ze „te politiek“ zouden zijn. Ondanks deze ontwikkelingen kijkt Nico ook optimistisch naar de komende tijd: „We merken dat steeds meer jonge mensen in Alzey zin hebben om zelf politiek actief te worden, omdat het ook gaat om het vormgeven van hun eigen toekomst in de regio.“

Nordpfälzer Bergland

In het Nordpfälzer Bergland rond de stad Kusel is Basti samen met het team van het „Kein Bock auf Nazis Festivals“ actief. Elk jaar organiseren zij een festival dat in de landelijke regio een zichtbaar teken tegen rechtsextremisme zet. Voor velen die in het dagelijks leven onder druk staan vanwege hun houding, biedt het festival een plek waar ze zich kunnen verbinden, versterken en nieuwe moed kunnen opdoen.

Maar de inzet van de groep beperkt zich niet tot het festival. „De AfD-kringverband Kusel is in Rijnland-Palts bijzonder actief“, vertelt Basti. „We merken vooral in de campagne voor de deelstaatverkiezingen dat de AfD sterk op deze regio inzet.“ Bij talrijke campagnebijeenkomsten in de regio – bijvoorbeeld ook in Idar-Oberstein, waar de grote campagne-start met Alice Weidel en Tino Chrupalla plaatsvond – zijn Basti en zijn medestanders aanwezig en voeren ze met bijeenkomsten, info- en actiestanden voor democratische waarden. Bij sommige tegenbijeenkomsten zijn ze in de minderheid. „Voor ons is het echter altijd duidelijk dat er geen alternatief is dan hier te staan, de straat op te gaan en je gezicht te laten zien“, zegt Basti.

Ondanks of juist vanwege de intimidaties: netwerken over landsgrenzen heen

Hun inzet heeft echter een hoge persoonlijke prijs. De groep krijgt regelmatig te maken met intimidaties, ook Basti zelf wordt in openbare ruimtes herhaaldelijk beledigd of uitgescholden en stickers met beledigingen verschijnen in zijn omgeving. Ondanks deze intimidaties groeit in Rijnland-Palts momenteel een solidair netwerk. Veel actieve mensen uit verschillende plaatsen ondersteunen elkaar, reizen naar evenementen van andere groepen en bouwen zo verbindingen op die ook na de deelstaatverkiezingen blijven bestaan.

Basti en zijn team plannen rondom de verkiezingen een reeks evenementen met lezingen, concerten en discussies. Ze willen informeren over de gevaren van rechtsextremisme en samen tegenstrategieën ontwikkelen en bespreken. Vooral belangrijk vinden ze de uitwisseling met initiatieven en betrokkenen uit Oost-Duitsland, waar de normalisering van rechtsextreme ideologieën op veel plaatsen nog verder gevorderd is. Basti reist daarvoor veel om zich te verbinden en ervaringen uit te wisselen. „Ik vind het telkens weer indrukwekkend en inspirerend hoe veel moed en doorzettingsvermogen mensen ook in andere landelijke gebieden van Duitsland, ondanks massale tegenstand, blijven strijden en creatieve manieren vinden om rechtsextremen tegen te gaan“, vertelt hij.

Een kernpunt voor de betrokkenen in de regio Kusel is het bijdragen aan een levendige tegencultuur: ruimtes creëren waar mensen samenkomen, zich veilig voelen en democratisch samenleven kunnen ervaren – vooral in een regio waar rechtsextreme houdingen vaak worden gebagatelliseerd of getolereerd en velen terugschrikken om zich duidelijk te positioneren.

Koblenz: Pride tussen solidariteit en bezorgdheid

In Koblenz zet het team van Pride Koblenz zich in voor zichtbaarheid van queer personen in de stad. Samen met vele andere betrokkenen en initiatieven organiseren ze de jaarlijkse CSD en organiseren ze de Pride-weken vooraf. Het team bestaat uit queer personen en bondgenoten en ziet het als hun taak om zichtbaarheid te creëren en mensen samen te brengen. „Gelukkig waren er rondom Pride 2025 nauwelijks directe intimidaties of aanvallen“, vertelt Marcel uit het team van Pride Koblenz. „Maar in het dagelijks leven en bij enkele evenementen merken we telkens dat de sfeer kan omslaan.“ In de queerbar „Kurioos“, waar meerdere mensen uit ons team werken, waren de laatste tijd steeds vaker denigrerende opmerkingen of kleine aanvallen te horen.

Wat de deelstaatverkiezingen betreft, richten de betrokkenen zich niet alleen op de concrete verkiezingsuitslagen, maar ook op de maatschappelijke verschuivingen die eraan ten grondslag liggen, zoals Marcel duidelijk maakt: „De acceptatie van haat tegenover minderheden neemt toe, en daarmee daalt ook de drempel voor verbale of fysieke geweldsuitbarstingen. Een sterkere rechtse AfD-fractie kan deze ontwikkeling verder normaliseren. Voor ons zou dat betekenen dat queer zichtbaarheid meer ter discussie wordt gesteld, dat mensen zich onzekerder voelen en dat we vaker moeten uitleggen waarom bescherming, ruimtes en aanwezigheid überhaupt nodig zijn.“

Wat de betrokkenen hoop geeft, zijn de sterke allianties in de stad en de vele mensen die steun bieden. „Dat zijn vaak ook mensen die misschien zelf niet queer zijn, maar wel vol overtuiging achter de Pride staan. Die brede steun laat ons telkens weer zien dat queer leven geen randthema is, maar stevig bij deze stad en Rijnland-Palts hoort“, aldus Marcel.

Artikelbeeld: Helmut Fricke/dpa. Deze bijdrage van Luisa Gerdsmeyer verscheen eerst bij Belltower News.