Naar de massaspect van de leegte
Kapitál
Hoe ga je om met generatie-trauma en je eigen verleden? Wat onthult de metafoor van de "lege" en "modder van herinneringen"? Ontdek hoe het bewust worden van pijn de weg kan openen naar een nieuwe kijk op het leven en jezelf.
Alleen de leegte kan je vasthouden.
De verstoorde kern is uit balans,
ogen tunnels vol stromende duisternis,
de voeten draaien bij de landing
in de modder van herinneringen.
Het lichaam van een lang verslagen slachtoffer
groeit in de flikkerende mist.Overloop IV
De poëtische compositie Frede Calo Glazen Mist behandelt het proces van omgaan met (intergenerationeel) trauma. De hoofdpersoon in de tekst, Vol Regen, ondergaat zijn reis op een plek genaamd Glazen Mist, wat een zekere onduidelijkheid, een soort mist, oproept. Die 'vastklampen' is dus een moeilijke taak, waarvan ook de bereidheid om tot in de kern te reflecteren deel uitmaakt. Daar verwijst ook de titel van het hoofdstuk Hechten is zichtbaar van binnenuit – dat bevat een serie teksten Overloop.
Het generatieaspect ligt in de blik op de vader, die voor Vol Regen een 'blinde vlek' is. Het idee van een blinde vlek roept het beeld op van een onreflecteerbare ruimte. De onoplosbaarheid van de situatie wordt verder versterkt door verzen die de vastzitten in het verleden krachtig uitbeelden: het beeld van de 'gekantelde kern', de oxymoronische combinatie van het orgaan van het gezichtsvermogen ('ogen tunnels') met zijn verblinding ('vol stromende duisternis') en uiteindelijk de metafoor van 'voeten in de modder van herinneringen'.
De mentale stilstand van de hoofdpersoon manifesteert zich dus fysiek: het wordt concreet. Gezien de laatste twee verzen van de genoemde gedicht lijkt alles verloren. Maar laten we deze 'spel met materie' beter bekijken. Bij het zoeken naar een betekenisvol contrast bij 'de modder van herinneringen' komen we uit bij 'leegte' uit de eerste regel. Hier ontstaat een soort chiasme (overlapping): de materie van de modder vormt een obstakel dat overwonnen kan worden door af te weren van de onstoffelijke leegte.
De breuk vindt dus plaats bij een verandering van perspectief, wanneer we die 'leegte' positief waarnemen, namelijk als een punt van waaruit een nieuw persoonlijk verhaal kan worden geschreven. Het zen-achtige paradoxale 'vasthouden aan de leegte' leidt uiteindelijk tot de poging om te kijken naar de witte plek en deze te vullen met inhoud en betekenis. Dit stelt Vol Regen later in staat om zich van de plek/ruimte te bewegen, zodat hij met verwondering kan constateren: 'Het leven heeft me verrast.'
En zo, in het laatste hoofdstuk van de bundel, wanneer de Glazen Mist verdwijnt (het is een omkering van het resonantieproces in de laatste twee verzen), uitspreekt de hoofdpersoon de gnose: '‘Zolang de pijn niet groot genoeg is, / kun je niet kijken naar wat pijn doet.’’ Dit geeft aan dat de voorwaarde voor het omgaan met de blinde vlek (intergenerationeel) trauma het bewustzijn van het bestaan ervan is. Pas daarna kunnen we de hoek van het perspectief stabiliseren en echt de wereld ingaan, niet alleen met het oog, maar met alle zintuigen.
Frede Calo: Glazen Mist. Brno, Větrné mlýny, 2025.
Geselecteerde gedichten
De stukjes van de caleidoscoop schudden
en wakkerden zenuwverbindingen aan,
als een plotselinge val van een hoge muur
net voor het inslapen.
“Mijn vader is een blinde vlek
van mijn leven,” fluisterde Vol Regen
en zijn eerste woorden
bepaalden de richting.
De ronde opstelling werd herschikt:
xxxx
Zijn volhardende stilte
graveerde in de omringende lucht
verwarde lussen.
Af en toe verschenen daarin
ook veranderlijke sterrenbeelden,
kolonies van lijken,
witte muren.
xxxx
Overloop IV
Alleen de leegte kan je vasthouden.
De verstoorde kern is uit balans,
ogen tunnels vol stromende duisternis,
de voeten draaien bij de landing
in de modder van herinneringen.
Het lichaam van een lang verslagen slachtoffer
groeit in de flikkerende mist.
xxxx
Niets van dat alles dacht ik, en het leven verraste me.
Ik dacht niet, lief, dat ik gay zou zijn.
Ik dacht niet, dat ik je in mijn armen zou houden.
Ik dacht niet, dat juist ik —
Ik moet je iets vertellen.
Ik dacht niet, dat ik als een kind zou huilen.
Ik dacht niet, dat bloed door de spiegels zou sijpelen.
Ik dacht niet, dat koud metaal me van binnen zou verscheuren.
Ik dacht niet, dat mijn lichaam me zou inhalen.
Ik dacht niet, dat ik van de tegels in de douche zou opstaan.
Ik dacht niet, dat ik niet alleen zou zijn.
Ik dacht niet, dat het donker zou stoppen.
Ik dacht niet, dat er leven in me was.
xxxx