Pub als „erfgoed van de arbeidersklasse”: wat onderscheidt het Poolse en het Britse alcoholbeleid?

Onder de eerste beslissingen van de nieuwe Britse premier Andy Burnham bevond zich ook die over het verlagen van de zogeheten zakelijke tarieven – onroerendgoedbelasting die niet dient als woonruimte – voor pubs, clubs en locaties met muziek. Pub, legde Burnham uit, is vaak de „ruggengraat van de lokale gemeenschap”, „het is een deel van ons erfgoed en de cultuur van de arbeidersklasse”.

In Polen klinkt een linkse politicus die op deze manier spreekt over een plek waar mensen vooral komen om alcohol te consumeren misschien vreemd. Links in de afgelopen jaren spreekt eerder over gezondheids-, sociale en andere kosten van alcoholgebruik en wordt geassocieerd met publieke beleidsmaatregelen die de toegang tot alcohol willen beperken. Het ondersteunen van pubs hoeft echter niet per se te botsen met een verstandige, beperkende alcoholpolitiek. En de strijd over pubs als onderdeel van de cultuur van vrije tijd van de arbeidersklasse wordt al heel lang gevoerd binnen de Britse linkse beweging.

Enkele eeuwen van strijd over de pub

Zoals historicus Stephen G. Jones schrijft, is er sinds Victoriaanse tijden een strijd tussen twee benaderingen van alcohol. De eerste ziet in alcohol de bron van maatschappelijke kwaad: armoede, ontwrichting van gezinnen, ziekten, arbeidsongevallen. Een deel van de arbeidersactivisten sluit zich aan bij de soberheidsbeweging, die streeft naar beperking of zelfs volledig verbod op alcohol, overtuigd dat alleen een nuchtere arbeider effectief kan strijden voor maatschappelijke verandering in het belang van zijn klasse.

Daarnaast zijn er ook arbeiderskringen die de pub zien als het tweede thuis van de arbeider, een plek waar broederlijke banden ontstaan, waar werkenden een moment van ademruimte kunnen pakken. Zij kijken met afkeer naar de soberheidsretoriek, die zij zien als een poging om de arbeidersklasse te disciplineren door de middenklasse. En inderdaad, de beweging wordt vaak gevormd door vertegenwoordigers van de middenklasse, gesteund door industriëlen die gezonde arbeiders willen, die hun dagloon niet verspillen aan overmatig alcoholgebruik. Dit deel van de arbeidersklasse verwerpt ook argumenten die alcohol als oorzaak van armoede aanwijzen, en wijst erop dat het wordt ondersteund door werkgevers die geen eerlijke betaling voor het werk van hun werknemers geven.

De strijd over alcohol verweefde zich met religieuze, politieke en sociale verdeeldheden binnen de Britse arbeidersklasse van de 19e eeuw. De soberheidsbeweging was sterk verbonden met methodisme. Daarin waren vooral de meer gekwalificeerde, die streefden naar burgerlijke waardigheid, betrokken, politiek dichter bij de liberale partij. In plaatsen als Londen – met zijn cultuur van incidenteel werk en een diverse, door migratie gekenmerkte arbeidersklasse – riep religieuze en soberheidsacties vaak spot of zelfs open vijandigheid op, indien niet outright.

Zoals David Swift schreef, werd deze arbeidersklassevijandigheid jegens overheidsinterventies in haar pub-geleide levensstijl politiek door conservatieven gebruikt om steun te winnen onder de arbeidersklasse. Aan het eind van de 19e eeuw ontstond een populistische tak van het conservatisme, die op zoek was naar een akkoord met de arbeidersklasse op het terrein van vrije tijd, via instellingen als de pub of het voetbalclubje, vaak verwijzend naar nationaal chauvinisme, ironisch aangeduid als „Beer and Britannia”, wat vertaald kan worden als „bier en patriottisme”.

Toen aan het begin van de 20e eeuw de Labour Party werd opgericht, verschoof deze alcoholstrijd naar haar rijen. Zoals Martin Pugh schrijft in zijn geschiedenis van de partij Speak for Britain!, probeert zij in één organisatie de stem te verenigen van de ooit conservatief stemmende arbeidersklasse onder de vlag van Beer and Britannia met de cultuur van de methodistische kapel. De strijd over de aanpak van alcohol duurde in de partij tot het begin van de jaren 30 van de vorige eeuw.

Zoals Stephen G. Jones schrijft, bestaan er in de partij drie standpunten. Het eerste eist volledige prohibitie volgens het Amerikaanse model. Deze benadering is vooral populair in Schotland, waar voorstanders van prohibitie onder andere invloedrijke politici zijn zoals Philip Snowden, de eerste minister van Financiën in de geschiedenis van de Labour Party. Naast de prohibitie-optie is er ook een „libertarische” optie, die tegen overheids- of lokale interventie in de cultuur van de arbeidersklasse en pubs als centrale instelling is.

De derde optie pleitte voor nationalisatie van de productie en distributie van alcohol – zodat deze door de overheid zou worden geregeld, met oog voor andere doelen dan winst. Op de achtergrond van deze drie opties speelt de discussie over waar de vrije tijd van de arbeider voor dient te zijn. Of voor zelfverbetering, educatie, ontwikkeling via sport, etc., of simpelweg voor gemeenschappelijk vieren van plezier.

Steun voor pubs als hereducatie van schade?

De terugtrekking van de Amerikanen uit de prohibitie in 1933 en de algemene opinie dat dit experiment een mislukking was, hebben ook bijgedragen aan het begraven van de prohibitie-optie in Groot-Brittannië, en alcohol is geleidelijk minder een belangrijk onderwerp geworden in de partij. Tegelijkertijd keert deze strijd zich nog steeds, ook in de context van de veranderingen binnen de Labour Party en haar afstand van de arbeidersbasis en cultuur. Kringen verbonden met de Blue Labour-beweging – die wil dat de partij, door de progressieve taal van de middenklasse te beperken, weer contact krijgt met de natuurlijke conservatieve cultuur van de arbeidersklasse – pleiten ervoor dat de linkse partij de puriteinse taal van gezondheidsaanbevelingen loslaat en een kracht wordt die gemeenschappelijk tijd doorbrengen viert.

De beslissing van Burnham en de manier waarop deze werd gecommuniceerd, past binnen deze aanbeveling. Tegelijkertijd kan worden aangevoerd dat deze niet per se in tegenspraak is met een verstandige gezondheidsbeleid. Zoals Jem Roberts en Peter Rice schreven op de website van het Institute for Alcohol Studies in februari, wordt in Groot-Brittannië sinds 2000 steeds meer alcohol thuis geconsumeerd, niet in pubs of bars – vooral door goedkope alcohol uit supermarkten, vaak in promoties. Tegelijkertijd bevordert thuisgebruik meer risicovol drinken dan in een plek als een pub. Zoals de auteurs schrijven: „het verplaatsen van alcoholconsumptie naar gereguleerde sociale omgevingen […] kan aanzienlijke gezondheidsvoordelen hebben”. Want de sociale context verbindt zich met sociale controle; iemand kan ons zeggen dat we genoeg hebben gehad en dat we naar huis moeten, de consumptie wordt over een langere periode uitgespreid, en het is verbonden met een reeks sociale activiteiten.

Het rapport van de denktank Institute for Public Policy Research uit 2012 wijst ook op de sociale voordelen die pubs bieden voor hun gemeenschappen. Zoals we lezen: pubs zijn plaatsen waar lokale sociale banden worden gesmeed, waar activiteiten plaatsvinden die het lokale sociale leven verrijken en die door de lokale gemeenschappen als cruciaal voor hun welzijn worden gezien.

Alles overwegend, heeft de beslissing van Burnham zin – hoewel de vraag blijft in hoeverre deze echt zal helpen voor pubs, die al lange tijd kampen met problemen door veranderende consumptiepatronen en vrijetijdsbesteding.

Welke lessen voor Polen?

Wordt dit debat uit Groot-Brittannië overgenomen in de Poolse context? Zou de Poolse linkse politiek niet alleen moeten spreken over bijvoorbeeld een nachtelijk verbod op alcohol – wat een heel redelijke eis is – maar ook over het maatschappelijke goed dat de cultuur van vrije tijd kan creëren, mede gebaseerd op gematigde alcoholconsumptie?

Hoewel dit tweede standpunt in theorie juist is, is het in de praktijk ook belangrijk te beseffen dat het duiveltje in de details zit. In discussies over pubs wijzen Britse experts erop dat niet elke plek waar alcohol publiek wordt geconsumeerd, een pub is, en dat er ook plaatsen zijn die gevaarlijke drinkpatronen bevorderen.

Het is moeilijk om in de Poolse traditie een equivalent te vinden van de traditionele Britse pub als centrum van de lokale gemeenschap en de cultuur van de arbeidersklasse. Ons beleid moet aansluiten bij de Poolse culturele realiteit en diepgewortelde patronen van schadelijk drinken. De richting die zegt dat het beleid moet stimuleren dat minder schadelijk wordt gedronken, geworteld in goede gemeenschapspraktijken, is echter iets waar ook de Poolse linkse politiek over na zou moeten denken.  

The post Pub als „erfgoed van de arbeidersklasse”: wat onderscheidt de Poolse en Britse alcoholbeleid? first appeared on Krytyka Polityczna.