Zomerextreme weer zal naar verwachting alle economische groei in 2026 uitwissen

Zomerextreme droogte en recordhoge temperaturen kunnen betekenen dat de economische groei, die de EU leek te krijgen in 2026, volledig wordt weggevaagd. In een nieuwe analyse van het extreme weer deze zomer heeft de Nederlandse bank Triodos Bank de kosten onderzocht die gepaard gaan met het extreem warme en droge weer, en de rekening lijkt nu op ongeveer 180 miljard euro te lopen, wat overeenkomt met de groei die men het hele jaar had verwacht. "Deze zomer toont aan dat klimaatverandering geen verre economische risico is. De extreme hitte die we allemaal vandaag ervaren, laat concreet zien hoe klimaatverandering het leven van mensen, werknemers en welvaart in heel Europa zal beïnvloeden," zegt Hans Stegeman, hoofdeconoom bij Triodos Bank, in een persbericht. "Dit jaar betekent een verlies van 1 procent van het BBP stagnatie. Het is een reële kostenpost, maar geen catastrofe. Toch is de extreme hitte dit jaar slechts een voorproefje van wat ons te wachten staat als we niet snel en vastberaden handelen tegen klimaatverandering. Het meest effectieve wat we kunnen doen om deze kosten te verminderen, is klimaatverandering afremmen. Dat betekent dat we onze levensstijl moeten veranderen en onze economieën moeten ombouwen zodat we minder energie en minder hulpbronnen gebruiken," verduidelijkt hij. Daling in productiviteit en opbrengsten De grootste rekening komt door een daling in de productiviteit. Triodos Bank schat een afname in arbeidsproductiviteit op ongeveer 0,6 procent van het EU-BBP. Verliezen in de landbouw - waar de EU-productie wordt verwacht te dalen met 3-7 procent - hogere voedselprijzen, beperkingen in de elektriciteitsproductie en hogere elektriciteitsprijzen, evenals verstoringen in verkeer op wegen, spoorwegen en binnenwateren, verergeren de schade verder. Frankrijk is het land dat het zwaarst wordt getroffen op economisch gebied. Hier schat Triodos Bank dat de BBP-groei met 1,4 procentpunt kan worden verminderd, terwijl ook Italië, Spanje en in mindere mate België aanzienlijke verliezen zullen lijden. In Oostenrijk heeft de droogte volgens het Oostenrijkse verzekeringsbedrijf Österreichische Hagelversicherung landbouwverliezen veroorzaakt van naar schatting 1 miljard euro, nadat de neerslag in sommige regio’s sinds midden juni 75 procent onder normaal lag. In Nederland zal een geschatte daling van 0,8 procentpunt in BBP-groei betekenen dat de economie vrijwel stagneert, terwijl Polen minder wordt getroffen, omdat het land naar verwachting minder uitzonderlijk warme dagen zal ervaren. De prognoses voor zowel de oogstopbrengsten als de zuivelproductie in 2026 zijn ook verlaagd vanwege de hitte, en volgens Triodos Bank zullen deze neerwaartse bijstellingen een negatieve BBP-effect van ongeveer 0,15 procentpunt in de EU veroorzaken. En het is niet alleen de economie en de landbouw die worden getroffen: media zoals Politico hebben berekend dat er minstens 14.000 extra overlijdensgevallen waren in de zes zwaarst getroffen Europese landen tijdens de hittegolf van 18 juni tot 1 juli. Een andere dataset van EuroMOMO - een gezamenlijk Europees monitoringsysteem voor sterftecijfers - toonde bijna 11.000 extra overlijdens in slechts één week - van 22 tot 28 juni. De cijfers zeggen niet op zichzelf dat de overlijdens direct te wijten zijn aan de hoge temperaturen, maar het is een zeer waarschijnlijke verklaring, oordeelt Lasse Skafte Vestergaard van het RIVM hier in Nederland: "Er is geen andere duidelijke verklaring of lopende gezondheidsbedreiging in Europa die dit kan verklaren. En de omvang van de cijfers is vrij ongebruikelijk," zei hij tegen de media Politico. Koerswijziging in de EU De EU heeft de afgelopen jaren een duidelijke koerswijziging gemaakt weg van haar Green Deal - die oorspronkelijk bedoeld was om landbouw, industrie en transport milieuvriendelijker en klimaatvriendelijker te maken. Na grote protesten van delen van de landbouw, gecombineerd met een rechtsere koers in het Europees Parlement als gevolg van de verkiezingen in 2024, is de toon veranderd. Nu liggen de boodschappen meer op het gebied van energiezekerheid en betere concurrentiekracht, wat onder andere heeft geleid tot versoepeling van klimaatdoelen, het schrappen van de doelstelling om het gebruik van pesticiden te halveren, en het versoepelen van handelsvereisten die ontbossing in landen buiten de EU moesten voorkomen. Het is echter een volledig verkeerde opvatting om te denken dat een langzamere groene transitie een voordeel zou zijn voor de concurrentiekracht en de landbouw. Dat vindt Bob Ward, directeur beleid en communicatie bij het Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment van de London School of Economics. "Er bestaat nog steeds de gedachte - die volledig verkeerd is - dat klimaatbeleid ten koste gaat van de economie. En we weten al lange tijd dat de gevolgen van het niet aanpakken van klimaatverandering ons veel meer zullen kosten dan alle klimaatmaatregelen samen," zei hij eerder deze maand tegen Politico. Volgens onderzoekers van het World Weather Attribution, die de waarschijnlijkheid berekenen dat weersgebeurtenissen kunnen worden gekoppeld aan klimaatverandering, was de hittegolf in juni praktisch onmogelijk zonder klimaatverandering. Op basis van hun analyse adviseert Triodos Bank aanpassingen zoals betere isolatie van gebouwen, aangepaste werktijden en gelijke toegang tot airconditioning. Aanpassing alleen is echter niet genoeg, klinkt het, en daarom roept de bank politici op om snel fossiele brandstoffen uit te faseren en tegelijkertijd beleid te voeren dat het totale energie- en materiaalverbruik vermindert.