De keukenspons verliest microplastics - maar je kunt zelf het milieuprobleem verminderen

De spons, die waarschijnlijk bij je keukenwasbak ligt, slijt elke keer dat je hem gebruikt, en de slijtage verdwijnt niet in de lucht. Als de spons van kunststofmaterialen is gemaakt - zoals de meeste schuurponsen - zal deze microplast afgeven, die in het riool terechtkomt en later in het milieu en op landbouwgrond belandt. Hoeveel microplast er daadwerkelijk wordt afgesleten, hebben onderzoekers nu gemeten door drie soorten sponsen te testen: twee gewone, die respectievelijk 42 en 59 procent plastic bevatten, en een die als biologisch wordt verkocht en slechts 16 procent plastic bevat. Het moet gezegd worden dat de spons die als biologisch wordt verkocht, niet verward moet worden met voedingsmiddelen die gecertificeerd biologisch zijn. De grootste vervuiler in de studie was een gewone gele spons met een blauwe bovenkant en een zwart schuurlaagje uit een Europese supermarkt: deze gaf ongeveer 4,2 gram microplast per jaar per persoon af. De andere gangbare spons uit de Noord-Amerikaanse markt gaf ongeveer 1,2 gram per jaar af, terwijl de als biologisch verkochte spons 0,7 gram afgaf — ongeveer zes keer minder dan de gewone Europese. De spreiding tussen huishoudens is echter groot — bij sommige gaf hij aanzienlijk meer af, bij anderen minder. Het verschil komt niet doordat de biologische spons minder slijt, maar door het aandeel van het materiaal dat uit plastic bestaat. PET wordt langzamer afgebroken Het plasticgehalte in de biologische spons vertelt echter twee verhalen. Aan de ene kant komt het uit gerecycled PET, wat betekent dat er geen nieuw plastic hoeft te worden geproduceerd voor de vervaardiging van de spons. Aan de andere kant wordt PET langzamer afgebroken in de natuur dan sommige andere plastics, die onder andere in de conventionele Europese spons voorkomen. De onderzoekers vulden de studie aan met levenscyclusanalyses van de sponsen, van grondstof tot afval, en berekenden hun totale schade aan ecosystemen per 100 uur afwassen. Hieruit bleek dat de biologische spons het laagst scoorde. De onderzoekers benadrukken echter dat het niet de bedoeling was om de sponsen onderling te vergelijken, maar om te achterhalen waar in de levenscyclus van de spons de belasting ontstaat. Het cijfer voor de Noord-Amerikaanse spons moet met name met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd: de onderzoekers hadden geen gegevens over waterlevering en afvalbeheer in de VS en moesten gebruik maken van globale schattingen, die onder andere uitgaan van open verbranding van afval — iets dat de onderzoekers zelf aangeven dat niet op Amerikaanse omstandigheden van toepassing is. Waterverbruik heeft de grootste impact Volgens de onderzoekers is microplast niet het grootste probleem bij handafwas. Hun levenscyclusanalyse toonde namelijk aan dat tussen 85,7 en 96,8 procent van de schade aan ecosystemen voortkomt uit waterverbruik tijdens het afwassen. De plasticafgifte door het gebruik van de spons vormt minder dan 0,01 procent. "Waterverbruik overtreft alle andere invloeden," schrijven de onderzoekers in de studie. Dit komt door zowel de productie van drinkwater als de zuivering van afvalwater daarna, die energie verbruikt en metalen in het grondwater lekt. De onderzoekers beoordelen dat keukensponsen een kleine tot middelgrote bron van microplast in huis zijn. Een snijplank van kunststof geeft bijvoorbeeld 7,4-50,7 gram per jaar af, en een Duitse schatting schat dat elke Duitser in totaal verantwoordelijk is voor ongeveer vier kilo microplast per jaar uit 51 verschillende bronnen, waaronder autobanden, kunstgras, afvalverwerking en synthetische kledingvezels. Eindigt op landbouwgrond Hoewel de cijfers worden uitgedrukt in gram of enkele kilo’s per persoon, wordt het toch een andere orde van grootte wanneer alles wordt opgeteld. Als elke Duitse huishouden de conventionele Europese spons zou gebruiken, zou dat alleen al ongeveer 355 ton microplast per jaar opleveren. Zuiveringsinstallaties vangen ongeveer 90 procent van de microplast op, maar deze verdwijnt niet — ze eindigt in het afvalwaterslib, waarvan 14 procent wordt verspreid over landbouwgrond als mest. In de Duitse berekening komt dat neer op bijna 45 ton microplast per jaar op de velden. De studie behandelt niet of microplast het menselijk lichaam schaadt, en die vraag blijft nog open. Deeltjes zijn aangetoond in bloed, placenta en moedermelk, maar onderzoek kan nog niet met zekerheid zeggen of ze ons ziek maken, en het EU-voedselveiligheidsagentschap EFSA wacht met haar beoordeling tot 2027. Voor de bodem is het beeld duidelijker: een 25 jaar durend veldexperiment heeft aangetoond dat microplast uit afvalwaterslib minstens 22 jaar in de bodem blijft. Het nieuwe onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Advances.