Laserbehandeling is de ecologische Jacob Bondes alternatief voor antibiotica en hoge dierenartsrekeningen

De graasende koeien rondom St. Gaasdal bij Skjern lijken op alle andere biologische koeien: Vers gras, vrijheid en open hemel.

Maar de 700 melkkoeien op de boerderij hebben iets heel bijzonders gemeen: Geen van hen is ooit behandeld met antibiotica.

Als ze iets mankeren, worden alternatieve methoden gebruikt – vooral een mobiele laser, die voermester Thor Christensen die dag meebrengt in een kleine plastic doos naar de stal.

Nu krijgt koe 9411 een preventieve behandeling, omdat ze last heeft van te hoge celgetallen in de rechter voorklier – iets dat mogelijk kan ontwikkelen tot een melkklierontsteking.

“Ik begin gewoon met haar uit te melken. En daarna krijgt ze een behandeling van acht minuten,” legt Thor Christensen uit terwijl hij passende waarden invoert op een mobiel display.

Nadat hij de klier handmatig heeft gemolken, wordt de laserkop met het rode licht op de uier geleid.

Antibiotica-vrije veestallen

St. Gaasdal maakt deel uit van de 21 antibiotica-vrije veestallen van Thise Melkerei. Dit stelt eisen aan de mogelijkheden van de boerderij om de dieren op andere manieren te behandelen, en laserbehandeling is de primaire methode geworden.

Het kleine handapparaat heeft bovendien de kosten voor de dierenarts verlaagd.

“Ik durf te zeggen dat de dierenartskosten met tussen de een vierde en een derde zijn gedaald,” schat Jacob Bonde in terwijl we zien hoe voermester Thor een apparaatje verplaatst dat bijna op een handdouche met rood licht lijkt over de koe haar uier.

Jacob Bonde schat dat de koeien na de behandeling acht van de tien keer beter gaan – zonder dat ze verdere behandeling nodig hebben.

“Dus ik vind dat we daar eigenlijk een O.K. succes mee hebben,” vertelt hij.

Laserbehandeling wint terrein

Bij Økologirådgivning Danmark merken de rundveeradvisors dat steeds meer melkproducenten laserbehandeling gebruiken – meestal bij milde gevallen van melkklierontsteking.

“De boer behandelt haar meestal met de laser gedurende drie dagen, en dan is ze weer gezond en klaar om te produceren – zonder dat er een wachttijd voor antibiotica is, wat natuurlijk een productieverlies voor de boer zou betekenen. En het gebruik van antibiotica op een plek waar het misschien niet nodig is,” legt rundveeradvisor Birgitte Kjemtrup Høyer uit van Økologirådgivning Danmark.

Behandeling vereist geduld

In grote veestallen kan de behandeling tijdrovend zijn, en daarom is het meestal een geduldige medewerker die de taak krijgt, ervaart ze.

“Het is niet iets dat je snel kunt doen – dan werkt het niet. Maar heb je de juiste man met het juiste geduld, dan werkt het,” verzekert ze.

Bij Jacob Bonde is het meestal voermester Thor Christensen en twee jongere medewerkers die de laser bedienen. De behandeling vereist namelijk meer geduld dan Jacob Bonde zelf kan opbrengen, legt hij met een glimlach uit.

“Je moet een man vinden die het leuk en interessant vindt. En die ook het geduld heeft om het te doen. En de kleine overwinningen te krijgen die het oplevert dat je een koe weer goed hebt,” zegt hij.

Ramt niet op dierenwelzijn

Voor hem is het ook belangrijk dat de behandeling niet ten koste gaat van het dierenwelzijn.

“Het is duidelijk dat we dat beoordelen. En vaak laten we ook de dierenarts komen voor pijnstilling. Dan proberen we te behandelen met de laser, en als dat niet lukt, moeten we de dierenarts ook laten behandelen. Maar ik denk niet dat het ten koste gaat van het dierenwelzijn. Je moet aangeven wanneer het verantwoord is en wanneer niet,”

Kuddeadviseur vindt ook dat het niet ten koste gaat van het dierenwelzijn – en dat bekwame boeren op een verantwoorde manier met laser kunnen behandelen.

“Boeren zijn vrij goed in te zien of hun dieren ziek zijn of niet, en als het dier koorts krijgt, moeten ze natuurlijk de dierenarts inschakelen,” benadrukt Birgitte Kjemtrup Høyer.

“Met de laser kun je het dier meteen behandelen. Ze hoeft niet geprikt te worden, en er is ook geen stress omdat ze van de anderen weg moet en moet wachten. Ik denk eigenlijk dat het dierenwelzijn erdoor verbetert, omdat we het kunnen gebruiken – maar dat vereist dat je het met verstand gebruikt,” stelt ze.

Antibiotica als laatste redmiddel

Terwijl Thor Christensen naast koe 9411 zit en af en toe het laserlicht over de uier beweegt, staat ze helemaal stil en lijkt ze niet onder de indruk.

“Ze merken snel dat het niet ongemakkelijk is – en dat het eigenlijk een prettig gevoel voor hen is,” zegt hij.

Als de laserbehandeling mislukt, moet de dierenarts natuurlijk overgaan tot medische behandeling – ook met antibiotica indien nodig. Maar dan kan de koe de melk niet meer leveren aan Thise Melkerei en wordt ze uit de productie gehaald.

Op de boerderij wordt de laser bijna uitsluitend gebruikt tegen melkklierontsteking, terwijl hij elders ook wordt ingezet tegen bijvoorbeeld klovebrandbulten. Bij Økologirådgivning Danmark merkt Birgitte Kjemtrup Høyer dat de methode terrein wint – nu ook buiten de biologische sector.

“Sommige zuivelfabrieken zijn verder in dat proces dan andere. En misschien zijn er ook slachterijen die willen benadrukken dat we echt voedsel kunnen maken zonder antibiotica. Dat kan bijdragen aan het bevorderen van de Deense voedselproductie: Als je kiest voor Deense dierlijke producten in de koelvitrine, weet je dat er minimaal antibiotica is gebruikt. Dus ik ben ervan overtuigd dat er een toekomst in zit.”

Het artikel is geschreven in het project ’Dierenwelzijn als brandingfactor voor de biologische landbouw’ met steun van de Stichting voor Biologische Landbouw.