Efterafgrøder kunnen het klimaat koelen - maar als het sneeuwt, hebben ze een ander effect

Efterafgrøder kunnen zeer waarschijnlijk een verkoelend effect op het klimaat hebben. Hierdoor kunnen ze een belangrijk instrument zijn om de opwarming van de aarde tegen te gaan en de landbouw klimaatvriendelijker te maken. In een LinkedIn-bericht schrijft Tine Engedal, postdoc aan het Instituut voor Plant- en Milieuwetenschappen, Plant- en Bodemwetenschappen aan de Universiteit van Kopenhagen, over een nieuwe studie waar zij coauteur van is. Deze toont aan hoe groot het verkoelende effect van na-gewassen kan zijn door meer zonlicht te reflecteren dan wanneer de boer de grond na de oogst kaal laat liggen. Het albedo-effect van na-gewassen is moeilijk mee te rekenen in klimaatberekeningen, omdat er gegevens ontbreken, en deze studie is een stap in de richting om ons beter te informeren over dit gebied. Hier laten de onderzoekers zien dat het effect kan overeenkomen met wel 84 kg CO₂e per hectare per jaar en daarmee de negatieve klimaatimpact overstijgt die ontstaat door het gebruik van diesel bij het aanleggen van na-gewassen en de lachgasemissies ervan. De onderzoekers benadrukken echter dat de resultaten gebaseerd zijn op een enkel experiment en daarom als een voorlopig schatting moeten worden beschouwd. Wat is albedo? Het albedo-effect kan het beste worden beschreven als hoe goed een oppervlak in staat is om zonlicht te reflecteren, en het wordt gemeten op een schaal van 0 tot 1. Hoe dichter de albedo bij 0 ligt, hoe meer van de zonne-energie door het oppervlak wordt opgenomen en omgezet in warmte. Donkere, kale grond zonder na-gewassen heeft in principe een lage albedo en neemt dus een groot deel van de energie van de zon op. Deze energie wordt omgezet in warmte, die zowel de aarde als de atmosfeer opwarmt. Als men de albedo van de aarde kan verhogen, kan men dus meer zonlicht reflecteren en zo de opwarming van het klimaat verminderen. In de studie had de kale grond zonder plantengroei gemiddeld een albedo van slechts 0,14, terwijl de albedo werd verhoogd tot tussen 0,19 en 0,23 wanneer het veld was bedekt met na-gewassen. Het sneeuwparadox Dat na-gewassen een positieve invloed hebben op het albedo-effect, is echter niet helemaal zo eenvoudig vanwege iets zo simpels als sneeuw. Sneeuw op kale grond heeft volgens de studie een van de hoogste natuurlijke albedo-effecten, die in de studie werd gemeten op 0,59. Daarentegen laten de onderzoekers ook zien dat het effect afneemt als na-gewassen door de sneeuw heen steken. Dit maakt het oppervlak donkerder, waardoor de albedo daalt tot tussen 0,20 en 0,32. Het effect varieert afhankelijk van wanneer in de winter er sneeuw ligt. Negen dagen met na-gewassen en sneeuw midden in de winter verminderden het berekende klimaateffect met 16 procent — en in februari met 27 procent, omdat er later in de winter meer zonlicht is. In Denemarken speelt het sneeuwparadox echter niet zo'n grote rol. Dit komt vooral door onze relatief milde winters en doordat perioden met sneeuwdek vaak beperkt zijn. Hoewel het albedo-effect het hoogst is bij sneeuwdek zonder na-gewassen, is er gemiddeld niet genoeg sneeuwdagen in Denemarken om het totale beeld van de positieve effecten van na-gewassen te veranderen. Daarmee wijst de studie erop dat na-gewassen in totaal een meetbaar netto-koelend effect op het klimaat kunnen hebben over het hele jaar. Het aantal sneeuwbedekte dagen is overigens sinds 1960 ook afgenomen. In de periode 1961-1990 had Nederland gemiddeld 26,4 sneeuwdagen per jaar, terwijl dat in de periode 1991-2020 daalde tot 18,6. In de periode 2014-2023 is dat aantal zelfs gedaald tot slechts 8,3. Als deze trend zich voortzet, mag worden verwacht dat het sneeuwparadox daardoor minder relevant wordt voor het albedo-effect op Nederlandse velden. Hoewel de studie veelbelovende resultaten laat zien, wijzen de onderzoekers zelf op het feit dat de resultaten scenario-afhankelijk zijn. De resultaten zijn namelijk gebaseerd op één enkel seizoen, één locatie en één sneeuwmeting. Volgens de onderzoekers betekent dit dat de resultaten niet breed kunnen worden gegeneraliseerd naar de Nederlandse landbouw, maar eerder dienen als uitgangspunt voor verder onderzoek op dit gebied. De studie is gepubliceerd in het tijdschrift Agriculture, Ecosystems & Environment.