Kunstmatige intelligentie creëert een nationalistische droom over de werkelijkheid.

Snel, goedkoop, repetitief en doeltreffend: extreemrechtse posts die door kunstmatige intelligentie worden gegenereerd overspoelen het internet en de sociale media. Achter de kitscherige façade gaan parallellen met nazistische propaganda schuil. Het verschil is dat het maken van beelden in verschillende formaten tegenwoordig voor iedereen toegankelijk is en verraderlijker wordt, zoals de Slowaakse beweging Brat za Brata laat zien.

Waarom zou je de ideologie van je politieke beweging ontwikkelen als je die onmiddellijk met behulp van kunstmatige intelligentie kunt genereren? De aandacht van mensen is toch kort. Complexe narratieven zijn overbodig. Je hoeft je toch alleen maar te baseren op stereotiepe visuele verwijzingen naar het ideologische verleden?

Door kunstmatige intelligentie gegenereerde esthetiek wordt onlosmakelijk verbonden met de geglobaliseerde vorm van hedendaagse extremistische narratieven die door extreemrechtse politieke partijen worden gebruikt. Formuleringen in prompts voor grote taalmodellen (LLM’s), die geïdealiseerde digitale beelden creëren, veranderen de waargenomen identiteit van de nationalistische ‘eigen groep’ en beïnvloeden ook de werkelijkheid. De omvang van extreemrechtse verkiezingscampagnes die in 2025 in Roemenië en Moldavië door AI-bots werden overspoeld, schiep een alarmerend precedent. Kunstmatige intelligentie versterkt ook de retoriek van de Duitse extreemrechtse partij AfD, die momenteel zeer succesvol is.

Slowaaks nationalisme van onderop

Ook kleine nationalistische groepen zijn actief in het opbouwen van hun geïdealiseerde identiteit. Ze dragen bij aan de stortvloed aan door AI gegenereerde beelden om het saamhorigheidsgevoel van hun aanhangers te versterken. Hun beelden zijn enerzijds eveneens zeer algemeen, maar grijpen ook terug op lokale historische verwijzingen.

De Slowaakse pro-Russische motorclub Brat za Brata deelt bijvoorbeeld regelmatig door AI gemaakte afbeeldingen op Facebook. We zien daarop jonge witte blonde mannen en vrouwen in traditionele klederdracht, gespierde ‘middeleeuwse’ Slavische broederschappen en vermenselijkte wilde dieren die Rusland, Slowakije en Tsjechië vertegenwoordigen en zij aan zij staan. De beelden zijn vaak gesitueerd in verschillende vormen van ongerepte natuur en dramatisch belicht voor een heroïsch effect. De hedendaagse propagandistische esthetiek is een mengsel van elementen met verschillende lagen: generieke natuuropnamen en gestileerde mensen komen samen met nationalistische symboliek in fantasyomgevingen die doen denken aan CGI-films voor het hele gezin. Historische stereotypen zijn niet verdwenen. Nieuwe inhoud verwijst er sterk naar en AI maakt het alleen gemakkelijker om ze snel en herhaaldelijk te creëren.