Życie związane z pracą: Wewnątrz systemu kafala

Na Bliskim Wschodzie migracja pracownicza jest kluczową demograficzną rzeczywistością. Szacuje się, że około 24 miliony pracowników migrantów jest zatrudnionych w tym regionie. Większość z nich mieszka w państwach Zatoki Perskiej, w tym około 11 milionów w Arabii Saudyjskiej, 9 milionów w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i 2 miliony w Katarze, stanowiąc trzon wielu gospodarek. Ci pracownicy utrzymują kluczowe sektory, od budownictwa i logistyki po opiekę zdrowotną, handel detaliczny, bezpieczeństwo, rolnictwo i prace domowe. W niektórych z tych krajów pracownicy migranci znacznie przewyższają lokalną populację. Na przykład w ZEA prawie dziewięć na dziesięć mieszkańców to pracownicy migranci.

Pomimo różnic między państwami, uzależnienie od pracy migrantów jest strukturalne i powszechne. Jednak ta demograficzna i gospodarcza centralność nie przekłada się na społeczne ani prawne włączenie. Wręcz przeciwnie, pracownicy migranci pozostają strukturalnie tymczasowi, wykluczeni z obywatelstwa i zależni od pracodawców w kwestii swojego statusu prawnego. System sponsoringu kafala, stosowany głównie w krajach Rady Współpracy Zatoki i krajach Lewantu (Jordania i Liban), stanowi centrum tego paradoksu, przemieniając większość liczebną w prawnie i politycznie marginalizowaną siłę roboczą.

Jak działa kafala ?   

System kafala, początkowo zaprojektowany, aby przyciągnąć pracowników tymczasowych, jest tymczasowym reżimem migracji pracowniczej, który łączy status pobytu migrantów z pracodawcą.

Ustanawia on trójstronny związek między pracownikiem, sponsorem a państwem – w którym władza nad prawnym istnieniem migrantów jest delegowana na prywatnych aktorów. Tworzy to zależność, która jest zakorzeniona nie tylko w strukturze prawnej, ale także w zwyczajach i praktykach. Prawo pracownika do pozostania w danym kraju, zmiany pracy lub opuszczenia go często zależy od zgody sponsora. Chociaż wprowadzono pewne reformy, podstawowe problemy nadal istnieją: mobilność jest ograniczona, a ryzyko kwestionowania nadużycia wciąż występuje.

Ta nierównowaga prowadzi do systemowych konsekwencji. Ponieważ status pobytu jest powiązany z zatrudnieniem, opuszczenie nadużywającego pracodawcy może oznaczać utratę statusu prawnego. Dla migrantów pracujących w sektorze prac domowych sytuacja jest szczególnie ostra. Często wykluczeni z ochrony prawa pracy i klasyfikowani jako „służba” zamiast pracowników, zajmują szarą strefę prawną, w której gwarancje minimalnego wynagrodzenia, limity godzin pracy i mechanizmy odwoławcze często nie mają zastosowania.

Porządek społeczny kafala  

Pracownicy migranci nie są traktowani jako jednologa grupa w ramach systemu kafala, który działa poprzez hierarchie narodowości, rasy, klasy i płci, kształtujące dostęp do praw, mobilność i ochronę.

Na szczycie tej hierarchii są ekspatrianci, często pochodzący z krajów OECD i zatrudnieni w sektorach takich jak finanse, edukacja i zarządzanie korporacyjne. Chociaż podlegają wymogom sponsoringu, zazwyczaj korzystają z wyższych wynagrodzeń, większej mobilności i silniejszego wsparcia instytucjonalnego. Środkowa warstwa obejmuje pracowników wykwalifikowanych i półwykwalifikowanych z krajów takich jak Filipiny i Indie, a także z innych krajów arabskich, pracujących w sektorach takich jak opieka zdrowotna, handel detaliczny i technologia.

Na dole znajdują się pracownicy migranci o niskich zarobkach z Azji i Afryki, skoncentrowani w sektorach budownictwa i prac domowych, gdzie ochrona jest najsłabsza, a podatność na wyzysk najwyższa. Te podziały są również płciowe: mężczyźni są nadreprezentowani w budownictwie, podczas gdy kobiety stanowią większość pracowników domowych, często w bardzo odizolowanych warunkach.

Dla pracowników domowych kontrola często wykracza poza wynagrodzenia i godziny pracy, a umowy na pobyt w domu często zaciemniają granicę między pracą a życiem prywatnym. Może to oznaczać długie godziny pracy, stałą dostępność, ograniczoną prywatność i zależność od pracodawców w kwestii pozwolenia na opuszczenie domu lub utrzymanie więzi społecznych. Wynagrodzenia i zadania są również często ukształtowane przez rasistowskie założenia związane z narodowością, odtwarzając hierarchie w obrębie samego gospodarstwa domowego.

Chociaż status prawny wszystkich kategorii pozostaje powiązany z sponsoringiem, ich zdolność do poruszania się w tej zależności znacznie się różni, odzwierciedlając szersze nierówności.

Większość bez członkostwa   

Okresy kryzysu ujawniają strukturalną brak kompleksowej ochrony społecznej dla migrantów pracowników. Istniejące nierówności zwykle pogłębiają się wraz z rosnącymi antyimigracyjnymi dyskursami, dyskryminacją i naruszeniami praw człowieka, podczas gdy ochrony państwowe często są priorytetowe dla obywateli.

Wojna izraelsko-amerykańska z Iranem zwróciła ponownie uwagę na te wrażliwości. Organizacje praw człowieka wyraziły obawy dotyczące pracowników, których status prawny pozostaje powiązany z pracodawcami, ograniczając ich zdolność do samodzielnego reagowania na szybko pogarszające się warunki. W Libanie na przykład pracownicy domowi byli zamknięci lub porzuceni przez pracodawców, czasami bez dostępu do dokumentów tożsamości i z ograniczonymi środkami na zabezpieczenie ewakuacji, schronienia lub pomocy. W Katarze kierowcy dostaw zostali wyłączeni z schronisk. Co więcej, na całym Półwyspie Zatoki pracownicy migranci o niskich zarobkach często napotykają dodatkowe bariery w ewakuacji, w tym ograniczenia finansowe i zobowiązania wobec rodzin za granicą.

Niektórzy pracodawcy zapewnili kontynuację wynagrodzeń lub pomoc w powrocie, ale te przypadki pozostają ograniczone. Ogólnie kryzysy ujawniają, jak szybko zależność prawna może przejść w niepewność: w ramach kafala zdolność pracownika do poruszania się i uzyskania ochrony pozostaje uzależniona od prywatnej relacji.