Ekologiści zastanawiają się: Duńczycy coraz częściej odmawiają zdrowej, przyjaznej dla klimatu korzeniowej warzywo

W zaledwie 10 lat spożycie ziemniaków przez Duńczyków spadło o 33 proc. Ponadto sprzedaż ekologicznych ziemniaków pod względem objętości zmniejszyła się o około 18,5 proc. w 2025 roku w porównaniu z 2024 rokiem.

Pozostają ekologiczni hodowcy ziemniaków, którzy dziwią się i zastanawiają.

Jak to możliwe, że tak źle poszło dla tego klimatycznego, zdrowego i sycącego warzywa korzeniowego? I dlaczego udział rynku ekologicznych ziemniaków spadł, skoro 7 na 10 Duńczyków obawia się pestycydów w wodzie pitnej, a mimo to w przeważającej mierze wybiera konwencjonalne ziemniaki, które są najbardziej opryskane w kraju?

To próbowała wyjaśnić grupa ekologicznych hodowców ziemniaków, gdy Centrum Innowacji dla Ekologicznego Rolnictwa we współpracy m.in. z Ekologicznym Związkiem Rolników zorganizowało tegoroczny Dzień Ekologiczny w Almind koło Kolding. Na czele debaty stał Sven Hermansen, główny konsultant w Centrum Innowacji dla Ekologicznego Rolnictwa, oraz Birgitte Jørgensen, kierownik ds. rynku detalicznego w Ekologicznym Związku Rolników.

Brak informacji i smaku

Ogólne przesłanie było takie, że trzeba podjąć działania na wszystkich etapach – od producentów, przez sieci detaliczne, po stowarzyszenia takie jak Ekologiczny Związek Rolników – aby promować ekologiczne ziemniaki: brakuje skupienia na smaku w procesie przetwarzania, a konsumenci nie otrzymują wystarczających informacji o ziemniakach, kiedy trafiają na półki. W związku z tym wybierają raczej to, co najłatwiejsze i najtańsze.

„Sieci detaliczne mogą się bardziej postarać, sprzedając ziemniaki i opisując na opakowaniach, które odmiany ziemniaków są dobre do czego,” powiedziała Birgitte Jørgensen, podkreślając jednocześnie, że problem z popytem jest głębszy, niż można go rozwiązać tylko nowym opakowaniem.

„Kultura jedzenia w Danii opiera się bardziej na ilości niż na jakości, ale nie tylko konsumenci ponoszą odpowiedzialność: to cały łańcuch. Musimy edukować ludzi w łańcuchu dystrybucji, aby lepiej potrafili doradzać, jak wybierać i przygotowywać np. ziemniaki. Duże supermarkety mogą mieć wykwalifikowanych rzeźników i piekarzy, ale nikt już nie szkoli się w zakresie owoców i warzyw,” wyjaśniła.

Wiele wyzwań na polu

Już na polu zaczynają się wyzwania dla ekologicznych rolników, którzy w przeciwieństwie do swoich konwencjonalnych kolegów nie mogą opryskać roślin przeciwko pleśni, chwastom i szkodnikom, co skutkuje niższymi plonami. Jednocześnie klimat się ociepla, więc ciągle trzeba pracować nad rozwojem odmian bardziej odpornych i dojrzewających wcześniej w sezonie, aby uniknąć pleśni, która szczególnie atakuje rośliny pod koniec roku.

„Bardzo dużo badamy stromatę; jak liście otwierają się w trakcie sezonu, i pracujemy nad wczesnymi odmianami, które osiągają pewien rozmiar, zanim pleśń zdąży zaatakować. Solist to odmiana, która radzi sobie dobrze. Belmira to dość odporna odmiana na różne rodzaje pleśni, a Pondus to wczesna odmiana, która może dawać przyzwoite plony, zanim pleśń zdąży zaatakować,” opowiadał Torben Nielsen z Danespo, który hoduje ziemniaki na cały rynek.

„Ale Torben, czy słyszałem, jak mówisz ’smak’?” przerwał Sven Hermansen z centrum innowacji, na co Torben Nielsen z lekkim uśmiechem musiał przyznać:

„To nie jest coś, na co wybieramy, kiedy testujemy smak – to niestety druga opinia. Mieliśmy odmianę Darling, która miała najlepszy smak, ale nie była skórzasta, więc zrezygnowaliśmy z niej. Trudno znaleźć tę idealną odmianę, naprawdę to trudne.”

Smak nie jest decydujący

Podczas gdy producenci preferują odporne odmiany, handel detaliczny priorytetowo traktuje cenę. Smak nie jest kluczowym czynnikiem w żadnym momencie.

„Supermarkety kierują się liczbami; ile sprzedano, ile to kosztuje i co z tego mają na końcu. Większość sklepów ma tylko jeden rodzaj ziemniaków, a konsumenci zawsze chcą nowych ziemniaków,” powiedziała Birgitte Jørgensen, co podkreśliło kolejny problem: ograniczony wybór odmian.

Ziemniaki są bardzo różne, i jeśli spróbuje się zrobić puree z odmiany, która się do tego nie nadaje, można uzyskać kiepskie doznania smakowe. To może być wyjaśnienie, dlaczego coraz więcej osób rezygnuje z ziemniaków. Po prostu nie wiedzą, które odmiany do czego się nadają, a nawet jeśli wiedzą, nie mają szerokiego wyboru.

„Brakuje po prostu większej oferty,” stwierdził jeden z słuchaczy.

„Godzimy się na kompromisy z odmianami, które mamy. Niektóre nie są dostępne, a niektóre ziemniaki do pieczenia dają rozczarowujące wrażenia,” dodał inny.

Próby z kampaniami

Birgitte Jørgensen opowiedziała, że próbowano kampanii promocyjnych – ale ich efekt jest krótkotrwały. Nadal najważniejsza jest cena, a szczególnie młodzi konsumenci chcą czegoś, co jest łatwe w przygotowaniu – a w tym wygrywają makaron i ryż zamiast ziemniaków.

Torben Nielsen to potwierdza.

„Trudno jest przekonać konsumentów, aby wybierali coś innego niż duża dwukilogramowa paczka, która jest najtańsza. Rzadko kiedy kupujący pyta o odmiany – liczy się cena i opakowanie,” powiedział.

Jednak jest nadzieja, ponieważ Ekologiczny Związek Rolników otrzymał fundusze na trzyletni projekt, w ramach którego odpowiedzialni za warzywa w sklepach będą mogli odbyć szkolenie uzupełniające właśnie z zakresu owoców i warzyw, począwszy od nadchodzącej jesieni, poinformowała Birgitte Jørgensen:

„Mamy nadzieję, że to coś zmieni, bo ogólnie rzecz biorąc, musimy jeść więcej roślin, a brak kompetencji pracowników nie pomaga w tym,” zakończyła.