Kampanie straszące migrantów pracowników mogą zaszkodzić bezpieczeństwu żywnościowemu Europy

Diana Tung, postdoktorantka, Universitat de Barcelona, Hiszpania Seth M. Holmes, badacz ICREA, Instytut Antropologii Społecznej, Hub dla Globalnej Medycyny Społecznej, Universitat de Barcelona; ICREA; University of California, Berkeley W sierpniu 2026 roku w Ceucie, małej hiszpańskiej enklawie na północnym wybrzeżu Maroka, wybuchł głęboki kryzys humanitarny. W ciągu dwóch dni do kraju przybyło około 72 000 ludzi z Maroka. Ponad 100 z nich utonęło podczas próby przekroczenia terytorium hiszpańskiego. Większość migrantów szybko wróciła do Maroka, ale obecnie przebywa tam nadal około 5000 osób, w tym wielu niepełnoletnich bez opieki, uwięzionych w niejasnym limbo prawnym i politycznym. W całej Europie politycy skrajnej prawicy wykorzystali kryzys humanitarny w Ceucie jako okazję do podsycania rasizmu i nienawiści wobec obcych. Hiszpańska partia Vox, skrajnie prawicowa, obawia się „nielegalnej, niekontrolowanej i bezwzględnej migracji”. Prezydent Włoch Giorgia Meloni na platformie X oświadczyła, że Włochy nie ustąpią „o ani milimetr w sprawie nielegalnej imigracji” i zawiesiła porozumienia z Schengen z Hiszpanią. Takie stanowisko odzwierciedla się szerzej w Parlamencie Europejskim. Rozporządzenie UE dotyczące powrotów – system „odsyłania” obywateli państw trzecich, który m.in. pozwala na zatrzymywanie ludzi w ośrodkach poza UE na okres do dwóch lat przed deportacją – zostało przyjęte w czerwcu. Spotkało się z oklaskami i okrzykami „z powrotem ich wysłać” ze strony skrajnie prawicowych europosłów. Mimo że kampanie straszące migrantami mogą przynosić korzyści w wyborach, ostatecznie szkodzić będą Europie. Twarde polityki migracyjne nie szkodzą tylko migrantom i ich rodzinom – szeroko udokumentowano, że aktywnie szkodzą zarówno gospodarkom krajowym, jak i zdrowiu oraz żywieniu. Tragedia w Ceucie była znacząca pod względem rozmiaru, ale okoliczności, które ją otaczały, nie były wyjątkowe. Zarówno w Europie, jak i na świecie, migranci coraz częściej są wykorzystywani jako narzędzie polityczne, jednocześnie podtrzymując infrastrukturę i gospodarki stanowiące fundament codziennego życia i zdrowia. Nasz projekt badawczy 'FOODCIRCUITS' śledzi przepływ żywności sprzedawanej w Europie i USA, aby lepiej zrozumieć rolę i doświadczenia migrantów pracujących w tym sektorze. Jedno z jego założeń koncentruje się na globalnych łańcuchach dostaw cytrusów w Hiszpanii i pokazuje, jak migrantów trzyma się z dala od widoku w transnarodowych systemach produkcji, transportu i konsumpcji cytrusów. Nasze badania śledzą (często sprzeczne) ruchy ludzi i żywności na całym świecie oraz polityki regulujące przemieszczanie się, legalność i prawa człowieka oraz pracowników. Dzięki oryginalnej, długotrwałej pracy terenowej możemy wnosić do dyskusji o migracji i kontrowersjach z nią związanych cenny kontekst i perspektywę. Rozbudowane badania wykazały, że rolnicy na całym świecie są nieproporcjonalnie narażeni na niebezpieczne warunki pracy. Rolnicy zatrudnieni w sektorze nieformalnym lub o niejasnym statusie mają zwiększone ryzyko zdrowotne, co prowadzi do większej liczby urazów i zgonów. Jako czwarty co do wielkości producent rolny w UE i jeden z największych na świecie producentów cytrusów, Hiszpania doskonale zdaje sobie sprawę z zależności od migrantów. Oficjalnie stanowią oni około 30% wszystkich pracowników rolnych, ale ponieważ nielegalni pracownicy są liczbowo niedoszacowani, rzeczywista liczba jest prawdopodobnie znacznie wyższa. Od plantacji owoców pestkowych w Lleida, przez sady pomarańczowe w Walencji, po ogromne pola truskawek w Huelvie, migranci odgrywają kluczową rolę w europejskim łańcuchu dostaw żywności. Są również niezbędni dla hiszpańskiego przemysłu rolno-spożywczego, którego roczna wartość sięga 43,9 mld euro. W Europie co czwarty świeży owoc spożywany jest wyprodukowany w Hiszpanii. Ta niezwykła statystyka jest możliwa dzięki pracy migrantów, której nie uznaje się oficjalnie. Specjalny program legalizacji w Hiszpanii na początku tego roku umożliwił prawne uregulowanie statusu prawie 1,2 miliona nieudokumentowanych osób. Ten krok ma na celu ograniczenie wykorzystywania pracowników i poprawę dostępu do opieki zdrowotnej oraz innych niezbędnych usług. Ostateczna liczba wnioskodawców była ponad dwukrotnie wyższa od pierwotnych szacunków. Ogromne zainteresowanie legalizacją pokazuje, jak bardzo migranci ukrywani są dla reszty społeczeństwa i jak bardzo ich praca jest niedoceniana. Chociaż program wymaga od wnioskodawców spełnienia surowych kryteriów, spotkał się z krytyką ze strony populistycznych grup skrajnej prawicy, które nazywają liczbę wniosków „migracyjną inwazją”. Inne kraje UE bezpośrednio obwiniają program legalizacji o kryzys w Ceucie, nazywając go „czynnikiem przyciągającym” migrantów. Od Ceuty po hiszpańskie główne lądy i resztę Europy, migranci są rutynowo przedstawiani jako kozły ofiarne, błędnie wskazywani jako przyczyna problemów społecznych i wykorzystywani do podsycania nastrojów ksenofobicznych dla celów politycznych. Ponieważ ich cenny i niezbędny wkład w społeczeństwo jest tak często niewidoczny, konieczne jest uważne i krytyczne przyglądanie się, kiedy i jak są oni wyciągani na pierwszy plan w mediach. Niniejszy artykuł pierwotnie ukazał się po angielsku na The Conversation 31 lipca.