Sonbahar bitkileri iklimi soğutabilir - ancak kar yağarsa, farklı bir etki yaparlar

11.09.2026

Sonbahar ekimleri iklim üzerinde soğutucu bir etki yapabilir. Bu nedenle, küresel ısınmayla mücadelede ve tarımı daha iklim dostu hale getirmede önemli bir araç olabilirler. Kopenhag Üniversitesi Bitki ve Çevre Bilimleri Enstitüsü, Bitki ve Toprak Bilimleri bölümünde doktora sonrası araştırmacı Tine Engedal, ortak yazar olduğu yeni bir çalışma hakkında LinkedIn paylaşımında şunları yazıyor: Sonbahar ekimlerinin, hasattan sonra toprağı çıplak bırakmak yerine daha fazla güneş ışığını yansıtarak soğutucu bir etki yapabildiğini gösteriyor. Sonbahar ekimlerinin albedo etkisi, veri eksikliği nedeniyle iklim hesaplarında zor hesaplanmakta olup, bu çalışma alan hakkında daha fazla bilgi edinmek için atılmış bir adımdır. Araştırmacılar, bu etkinin yılda yaklaşık 84 kg CO₂e/ha kadar olabileceğini ve bu miktarın, sonbahar ekimleri kurmak için kullanılan dizel yakıt ve azot salınımından kaynaklanan olumsuz iklim etkilerini aştığını gösteriyor. Çalışmanın arkasındaki araştırmacılar, sonuçların yalnızca tek bir deneye dayandığını ve bu nedenle geçici bir tahmin olarak görülmesi gerektiğini vurguluyorlar. Albedo nedir? Albedo etkisi, bir yüzeyin güneş ışığını ne kadar iyi yansıttığını tanımlayan bir kavramdır ve 0 ile 1 arasında ölçülür. Albedo 0’a yakınsa, yüzey güneş enerjisinin büyük bir kısmını emer ve ısıya dönüştürür. Sonbahar ekimleri olmadan, koyu renkli çıplak toprak genellikle düşük albedoya sahiptir ve güneşten gelen enerjinin büyük bir kısmını emer. Bu enerji ısıya dönüşerek hem toprağı hem de atmosferi ısıtır. Eğer toprağın albedosu artırılırsa, daha fazla güneş ışını yansıtılabilir ve böylece iklimin ısınması azaltılabilir. Çalışmada, bitki örtüsü olmayan çıplak toprak ortalama olarak sadece 0,14 albedoya sahipken, sonbahar ekimleriyle bu değer 0,19 ile 0,23 arasında yükseliyor. Kar paradoksu Sonbahar ekimlerinin albedo etkisine olumlu katkısı olsa da, bu durum kar gibi basit bir unsur nedeniyle tam anlamıyla net değil. Çalışmaya göre, çıplak toprak üzerindeki karın doğal albedo etkisi en yüksek seviyede olup, 0,59 olarak ölçülmüştür. Ancak, araştırmacılar, karın üzerine çıkan sonbahar ekimlerinin etkisinin azaldığını da gösteriyor. Bu durumda yüzey daha koyu hale gelir ve albedo 0,20 ile 0,32 arasında düşer. Etki, karın ne zaman düştüğüne bağlı olarak değişir. Sonbaharda kar ve sonbahar ekimleriyle dokuz gün süren dönem, hesaplanan iklim etkisini %16 azaltırken, Şubat ayında bu oran %27’ye yükselir çünkü sonbaharın sonunda daha fazla güneş ışığı vardır. Danimarka’da kar paradoksu çok büyük bir sorun değildir. Bu, özellikle ılıman kışlarımız ve kar örtüsünün genellikle sınırlı olmasıyla ilgilidir. Kar örtüsü olmayan, sonbahar ekimleriyle en yüksek albedo etkisi olsa da, Danimarka’da ortalama kar günleri sayısı, toplamda sonbahar ekimlerinin olumlu etkisini değiştirecek kadar yüksek değildir. Bu nedenle, çalışma, sonbahar ekimlerinin yıl boyunca toplamda ölçülebilir bir net soğutucu iklim etkisi sağlayabileceğine işaret ediyor. Ayrıca, kar örtüsü günlerinin sayısı 1960’tan beri azalmaktadır. 1961-1990 döneminde Danimarka’nın ortalama kar örtüsü günü sayısı yılda 26,4 iken, 1991-2020’de bu sayı 18,6’ya düştü. 2014-2023 döneminde ise bu rakam sadece 8,3’e geriledi. Bu gelişme devam ederse, kar paradoksunun Danimarka tarlalarındaki albedo etkisi üzerinde daha az etkili olması beklenir. Çalışma umut verici sonuçlar gösterse de, araştırmacılar, sonuçların senaryoya bağlı olduğunu vurguluyorlar. Çünkü sonuçlar sadece bir sezon, bir lokasyon ve bir kar ölçümüne dayanmaktadır. Araştırmacılara göre, bu durum, sonuçların Danimarka tarımına genellenemeyeceği, daha çok alanla ilgili ileri araştırmalar için bir temel oluşturduğu anlamına gelir. Çalışma, Agriculture, Ecosystems & Environment dergisinde yayımlanmıştır.

Sonbahar ekimleri iklim üzerinde oldukça soğutucu bir etki yapabilir. Bu nedenle, küresel ısınmayla mücadelede ve tarımı daha iklim dostu hale getirmede önemli bir araç olabilirler.

İ bir LinkedIn paylaşımı yazıyor Tine Engedal, Bitki ve Çevre Bilimleri Enstitüsü'nde doktora sonrası araştırmacı, Kopenhag Üniversitesi Bitki ve Toprak Bilimleri bölümünde, yeni bir çalışma hakkında, onun ortak yazarı. Bu çalışma, tarımcı toprağı hasattan sonra çıplak bırakıldığında güneş ışığını daha fazla yansıtarak, sonbahar ekimleriyle karşılaştırıldığında, ekim sonrası toprakta daha fazla güneş ışığını yansıtarak, sonbahar ekimleriyle karşılaştırıldığında, iklim üzerinde ne kadar büyük bir soğutucu etki yapabileceğini gösteriyor.

Sonbahar ekimlerinin albedoeffekti, veri eksikliği nedeniyle iklim hesaplarına dahil edilmesi zor olsa da, çalışma bu alanda daha bilinçli olmamıza doğru bir adım. Burada araştırmacılar, bu etkinin yılda yaklaşık 84 kg CO₂e/ha'ya kadar karşılık gelebileceğini ve bu etkinin, ekim sırasında kullanılan dizel ve azot gazı salınımından kaynaklanan olumsuz iklim etkilerini aştığını gösteriyorlar.

Ancak, çalışma ekibinin vurguladığı gibi, sonuçlar tek bir deneye dayanıyor ve bu nedenle geçici bir tahmin olarak görülmelidir.

Albedo nedir?

Albedoeffekti, bir yüzeyin güneş ışığını ne kadar iyi yansıttığını tanımlayan en iyi şekilde, 0 ile 1 arasında ölçülen bir skaladır. Albedo 0’a yakınsa, yüzey güneş enerjisinin büyük bir kısmını emer ve ısıya dönüştürür.

Çıplak, sonbahar ekimi olmayan topraklar genellikle düşük albedoya sahiptir ve güneşten gelen enerjinin büyük bir kısmını emer. Bu enerji ısıya dönüşerek hem toprağı hem de atmosferi ısıtır. Eğer toprağın albedosu artırılırsa, daha fazla güneş ışığı yansıtılabilir ve böylece iklimin ısınması azaltılabilir.

Çalışmada, bitki örtüsü olmayan çıplak toprak ortalama 0,14 albedoya sahipken, ekim yapılan alanlarda bu değer 0,19 ile 0,23 arasında yükseliyor.

Kar paradoksu

Sonbahar ekimlerinin albedoeffekti üzerinde olumlu bir etkisi olduğu, ancak bunun kar gibi basit bir unsur nedeniyle tam olarak öyle olmadığı ortaya çıktı.

Çıplak toprak üzerindeki kar, çalışmadaki en yüksek doğal albedoya sahip olup, 0,59 olarak ölçüldü. Ancak araştırmacılar, karın altından çıkan sonbahar ekimleriyle karıştığında, etkinin azaldığını ve yüzeyin daha koyu hale geldiğini, böylece albedonun 0,20 ile 0,32 arasında düştüğünü de gösteriyorlar.

Etki, karın ne zaman düştüğüne bağlı olarak değişiyor. Kış ortasında kar ve sonbahar ekimleriyle dokuz gün süren kar örtüsü, hesaplanan iklim etkisini %16 azaltırken, Şubat ayında bu oran %27’ye çıkıyor, çünkü kış sonunda daha fazla güneş ışığı var.

Ancak Danimarka’da kar paradoksu pek de önemli değil. Bu, özellikle ılıman kışlarımız ve kar örtüsünün genellikle sınırlı olmasıyla ilgili.

Kar örtüsü olmayan, sonbahar ekimleriyle en yüksek albedoya sahip olmasına rağmen, Danimarka’da ortalama kar günleri yeterli değil, böylece ekimlerin olumlu etkisinin toplam resmini değiştirmiyor.

Bu nedenle, çalışma, sonbahar ekimlerinin yıl boyunca toplamda ölçülebilir bir net iklim soğutucu etkisi olabileceğine işaret ediyor.

Kar örtüsü günlerinin sayısı da 1960’tan beri azalmaya devam ediyor. 1961-1990 yılları arasında Danimarka’da ortalama 26,4 kar günü varken, 1991-2020 arasında bu sayı 18,6’ya düştü. 2014-2023 yılları arasında ise bu rakam sadece 8,3’e geriledi. Bu gelişme devam ederse, kar paradoksunun, Danimarka tarlalarındaki albedoeffekti üzerinde daha az etkili olması bekleniyor.

Çalışma umut verici sonuçlar gösterse de, araştırmacılar kendileri, sonuçların senaryo bağımlı olduğunu belirtiyorlar.

Sonuçlar, sadece bir sezon, bir lokasyon ve bir kar ölçümüne dayanıyor. Araştırmacılara göre, bu, sonuçların Danimarka tarımına genelleştirilemeyeceği, daha çok bu alanda ileri araştırmalar için bir başlangıç noktası olduğu anlamına geliyor.

Çalışma, Agriculture, Ecosystems & Environment dergisinde yayımlanmıştır.